Internt referansenummer: 07.08.2013 – BOK
Kilde:
Fotefar frå folk føre
AV SAMUEL GYSLAND
Med teinkingar av ODD R. JØRGENSEN
Kvina Trykk, 4480 KVINESDAL
1992
Klikk her for å lesa ”Føreordet”
Klikk her for å høyra Samuel Gysland fortelja om boka «Fotefar frå folk føre»
Lydfilane er henta frå Radio Lyngdal

 

Ein landbruksskole-vinter i krigstida

 

Det var andre krigsåret, rettare sagt: Sommaren 1941. Eg fylte 20 år og skulle inn i dei militære rullane.

Så kom hausten, og eg var inderlig lei av vedhogginga. Det kunne vore svært bra å hatt eit landbruksskole-kurs. Kanskje styremaktene også såg dette så nyttig, at tida for vedhogsten kunne kortast ned? Som tenkt, så gjort. Søknader blei skrivne, attestert, og sende både her og der, og alt gjekk i lås.

Ein solrik oktoberdag var eg, sykkelen og den blytunge «trunken» på veg til Søgne med den kombinerte Kvås-ruta. Både eg og bagasjen blei lempa ut ved Toftelandsbrua. Trunken fekk selskap med andre av same rasen, som stod der frå før. Folk såg eg ikkje, men fann då fram til skolen.

Mange elevar var komne føre meg, og fleire hadde vore eit år ved skolen, og skulle nå til på andre skolevinteren. Heime var vi lite til arbeidsfolk, og hadde mykje å gjere, så eg fekk nøye meg med bare det teoretiske vinterkurset. Praksisen hadde eg heimanfrå.

På landbruksskole-tunet stod der ein gut med hest og vogn ferdig til å køyre til Tofteland og hente bagasjen. Litt for snild har eg alltid vore, og baud meg til å vere med og lesse på og av kjerra. Jau, takk son! Då vi kom heim att til skolen, hadde elevane fått høve til å velje seg rom. Til meg var der att eit rom dei kalla for «Gamleheimen». Det var eit stort, solrikt, iskaldt rom i internatbygningen rett sør for tunet. Rett nok fekk eg kompensasjon for det kalde romet ved at eg fekk ein alle tiders romkamerat. Han kom endå litt seinare enn eg.

Det var høge firkanta koksomnar og vedkasse på kvart rom. Alle vedkasse-lokka var oppbrende før vi kom der. I tillegg til vedkassane var der minst ein stol til kvar, pluss bord og to senger. Der måtte trulig også vere kleskap og ei hylle eller to, men dette har falle ut or minnet.

Sengene var eit kapittel for seg: Der var ikkje madrassar i dei. Desse måtte hentast på øvsteloftet. Det synte seg at alle madrassane var like «kaputt», for å bruke eit tidsriktig uttrykk. Dei var stoppa med treull, men hadde vore i bruk så lenge at «det menneskelige tyngdepunktet» hadde masa i filler treulla i midten av kvar einaste madrass. På denne måten blei der ei diger søkke midt i senga. Det fiksa eg med å legge to madrassar på kvarandre, og i det store holet som danna seg midt i senga, la eg tre fire nokenlunde kvistefrie vedskier. Dette låg eg på til eg reiste heim att neste vår, og sov godt heile vinteren.

Det andre som sit i minnet frå første kvelden på Søgne landbruksskole er «dåpen». Som før fortalt, så var vårt rom stort. Både veggar og tak hadde faspanel. Taket hang litt sidare i midten av romet. Utpå kvelden tok det til å drype vatn midt i romet. Litt etter kom det stride straumar, pøse-vis, og vi måtte til å tørke opp. Det var dei eldre elevane som ønska nykomlingane velkomne ved å bere pøs etter pøs med vatn opp og tøme på loftet.

Eit anna rituale som også var i bruk, var å liste seg inn på eit rom når «innbyggjarane» sov. Då var det to som tok tak samtidig, og kvelva både senga og innhaldet. Heldigvis slapp vårt rom slikt besøk, men vi høyrde rabalderet frå andre rom.

Sjølvsagt hadde vi ikkje noke så fint som klosett i den tida. Nei, ein måtte fint springe over tunet i nødvendige ærend. Ja, det måtte ein også for å hente ved, det kjem vi tilbake til seinare. Dei oppbrende vedkasse-lokka tyder på at også ungdommane i den tida kunne vere giddelause, men endå verre var det ved vasskrana i den lange ganga rett ut for romet vårt. Under krana var der utslagsvask. Her var ein kvelande lukt som bar bod om endå verre giddeløyse.

Doane var i uthuset, men dersom det galdt ein mindre operasjon, så var der ein høvelig plass rett over kanten av gjødselkjellaren. Der var ingenting å halde seg i, og rett framføre var der ein stokk som strålane blei sikta inn mot. På grunn av dette var stokken nokså innsausa og glatt. Ein gut var ikkje vaken nok. Han miste fotfestet og ramla ned. Først klamra han seg til stokken ei god stund — eller kanskje var ikkje stunda så god likevel. I alle fall måtte han sleppe taket og vasse eller symje tvers gjennom den store gjødselkjellaren, for å kome ut att til sivilisasjonen.

Styraren på skolen (eller rektor, om du vil), var O. G. Bruskeland — opprinnelig frå Laudal. Når han spaserte att og fram tvers over klasseromet og la ut for oss, var det uhyre interessant. Eit uttrykk som gjekk igjen var: «Dæ æ så om å jera», og samstundes prøvde han igjen og igjen å få fingertuppane på begge hendene til å møtast utan å sjå på dei. Det lykkast også mest kvar gong. Var han ute i marka, så tok han lange steg, og gjekk med krumme kne, og var vadmelsbonde til fingerspissane.

Ein gong hadde klassen vore ute i lag med Bruskeland på ein eller annan ekskursjon. Då vi kom tilbake, måtte vi gå forbi tyskarane som hadde rekvirert ein av internatbygningane. Bruskeland gjekk først, i si eiga jabbetakt. Eg kom som nr. to, og gjorde mine bakover slik at vi passerte tyskarane i fin formasjon, på linje — og i jabbetakt. Kanskje dei tenkte at vi også tok til å innrette oss etter «den nye tid»?

Vi kan kalle han Arne. Han blei den beste kameraten min denne vinteren. Ein gong skulle han vaske undertøy. Det skulle gjerast grundig, og han ville koke det. I omnen var der eit lite kokehol på toppen. Dette passa perfekt til den emaljerte vaskevatnsmuggen. Han stappa muggen hardt med tøy og tømte vatn oppå. Så fyrte han godt til vatnet kokte, og vel så det. Då var det sikkert blitt reint på toppen, men nede i botnen var det blitt bare kol, for der hadde ikkje vatnet kome ned.

Arne var litt hissig av seg. Ein gong skulle eg og han over tunet til vedskjolet og hente inn ved i kvar sin striesekk. Sekkane blei store og tunge, og vi måtte opp den stupbratte trappa til andre etasje. Då var der ein ertefant bakom Arne. Han nippa i sekken slik at Arne heldt på å gå bakover. Arne snudde seg, så sinna som ein tyrk, og spende utan å treffe. Slik gjekk det fleire gonger, heilt til han var på toppen. Nå var det min tur til å gå opp trappa. Ertefanten stod ferdig og eg ana han bakom meg midtvegs i trappa. Då snudde eg og delja vedsekken i hove på han. Det var medisin som verka bra.

Eg var bedd i bryllup, og gjekk inn til Bruskeland for å spøre meg fri. Eg sa ikkje grunnen. Nei, det var så om å gjere å følgje undervisninga, så det kunne ikkje bli tale om noken permisjon. «Ja, det er nå ikkje så farlig heller, eg skulle bare vore i eit bryllup», sa eg. Då fekk pipa ein annan lyd: «Du kan skjønne du ska få fri. Ko tru dei vil jifte seg», sa Bruskeland.

I tillegg til denne gongen var eg vistnok heime i bededagshelga og til jul. Alle tre gongene på sykkel.

Til påske var alle eksamenane unnagjort, og eg var godt nøgd med resultatet. Nå skulle eg først innom ein tur til ho eg var forlova med, seinare var det heim å legge varmbenk, drive våronn og plante skog. Den svarte krigsskuggen låg som ei mare over landet, men bortsett frå dette var livet ennå ungt.

Hadde noken då sagt at om 25 år skulle eg på nytt slite skolebenken i fire år, hadde eg bare trudd så måtelig på det. Slik gjekk det likevel. Men det er ein annan historie.

Del på sosiale medier

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *