Internt referansenummer: 13.08.2011 – BOK
Kilde:
Sagn og halvglømte navn.
(Fortellinger om folk som satte farge på bygdemiljøet)
Reidar Blokkeskar
Tegninger: Otto Lie
Nidaros forlag 1983
Utgitt i samarbeid med Meldal Historielag
ISBN: 82-990804-2-8
Klikk her for å lese ”Forordet” med bilde av forfatter Reidar Blokkeskar.

Skomaker-Kroken

Skomaker-Kroken
Skomaker-Kroken.
Tegnet av Otto Lie.

Ole Toresen Krogen var født i 1831. Hans far var Tore Jakobsen Steigatranget, født 1804. Mor hans var Ane Olsdatter Laushuskroken, født 1805. Ole var født utafor ekteskap, men mor hans, ho Ane, vart gift i 1842 med Arnt Eriksen Rigstad.

Namnet Kroken skrev seg helst frå Laushuskroken. Da Ole Toresen Krogen vart voksen og utlært skomaker og attpå var svært krokete i ryggen, vart Skomakerkroken det gjengse namnet. Halvsøster hans, ho Valborg, vart gift med Ola Gruthaugen. Han var frå Herremslykkja. De flytta senere til Hårstadhagen.

Han Ola var en oppvakt og evnerik gutt. Han kom i ung alder opp i oppbygda og gikk på omgangsskole hos han Jon Aasmo (Jo Skule) eller Gammelskulin, som han og vart kalla. Olagutten var en flink og oppvakt gutt. Særlig var han flink til å tegne, men han var så «full tå pretto» og skøyerstreker at Garnmelskulin måtte ty til «Mester Erik» og korporlig refselse rett som det var.

Ole Olsen Muan, født 1832 og gift med jordtausa på Grut, var jamnaldring med han Ola Kroka og satt attmed han på skolebenken på Snoen. Gammelskulin delte ut papirark til å skrive på. Det var en rommelig marg på sida av arket, men ellers fikk ungene ordre om å skrive så smått og tett som mulig for å spare på papiret. Han Ola Kroka hadde skrevet arket fullt og etterpå tegna han Gammelskulin i margen, og han var temmelig lik seg. Skulin fikk sjå tegninga, vart fykende sint og ga han et rapp over ryggen med spanskrøret. Skulin holdt papiret framfor nasen på han Ola Muan. «Kva tru du presten ha sagt om han fikk sjå detta». «Hain ha vel sagt at dæ va ei fin tegning», svara gutten. Dermed fikk også han ei «ørtæve» så det smalt. Det var justis i klasserommet den tida.

Da Ola Kroken vart voksen kom han i skomakerlære, og vart en dyktig sko-maker. Allerde da fikk han navnet Skomakerkroken. Han var en uvanlig lystig og skøyeraktig ungdom, og hans «streker» kunne mange gonger gå adskillig over streken. En gong han var på en plass og gjorde sko, så kom det ei samekone til gards. Han Ola tok til å erte henne fordi ho gikk med «skræpp’». Han fikk også lurt en stein ned i skreppa uten at ho såg det. Og stakkaren bar steinen helt ut i Resdalssætra før ho fann den. Ei tid etter kom samekona att, og da sa ho: «Ja, e bar både sten og skreppa i frå Bakkgaran og uti Resdalssætra e, men du ska få bårrå skreppa hele livet, du».

Ei tid etterpå vart han Ola svært dårlig. De trodde han døde. Men da han kom seg att tok ryggen hans til å krokne så han såg nesten ut som han gikk med en sekk. Og etter den dag fikk namnet Skomakerkroken ei anna meining enn før.

Hele livet var han en «prettmaker» og en skøyerfant. Han var på Utstuggu å Åom den sommeren de bygde fjøset der. Kroken drev med skoarbeid. Når tømmerkarene drev og «rydd» stokkene til fjøsveggen, så vart det en svær haug med «øksakåra». Denne veden skulle han Tore Grøtengstuggu få. Tore bodde i ei lita stuggu i nærheten. Han Tore var gammel og lite god for å reise til skogs etter ved. Tore frakta veden på ei dragarvogn med karm. Mens Tore var inn og fikk kaffe, var Skomakerkroken ute og la noen store steiner opp i dragarvogna under veden. Det var mange som mislikte dette «skarvstreket» mot en gammel mann.

Om vinteren var Kroken på skoarbeide på Nystuggu Resselom. Der var det en kar som hette Lars. Han var en god venn av folket i Grøtengstuggu. Da Skomakerkroken var ferdig med arbeidet, skulle han uti Druggudalen åt han Per. Det var «snøåt» og drygt å gå den lange vegen frå Resell til Druggudalen, med verktøy i skreppa, lesthanka i en sekk på ryggen og svartkaggen i handa. Da han drog opp lesthanken, fant han en stor stein ned på botten av sekken. Han ergra seg noe på dette. Da sa’ n Per Druggudala: «Dæ æ en på Nystuggun så ‘ætte (heter) Lars, e dæ, hain æ godt kjent mæ ‘n Tore Grøtengstuggun hamn, æ ‘ n».

Det er mange historier etter Kroken. En gong han var med på onna uti Resdalssætra, steinhogg ‘ n så rent gæli oppi Sæterbakkom, ljåen ville ikke ta strået mer. No var det både slipstein og folk til å dra attmed ei høyløe nedunder bakkene. Skomakerkroken satte seg på bryn-strompin og rennte seg nedover bakkene. «Æ dæ nåin som spør ette mæ, så sei e for neom på strompa», sa’n. Dette vart et ordtak etterpå i lange tider, når det «gikk på raus» med noen. «HaM for neom på strompa».

Når Skomakerkroken var full, var han lei til å få til krangel og slåssing. En gong nedpå Øra holdt det på å gå rent gæle. Han hadde erta på seg Nærvikkaran så det såg ikke bra ut. Da kom han Stor-Mikkel Jerstom forbi. Han fortalte sjøl om dette, han Mikkel. «Dæ va nyss fær dæ smaill på Kroken da e kom. Men så gikk e mett oppi hopen å slo ut hæinn’. Å e trefft Kroken oinn øra så’n trilla roindt tri gång på kula, å skrek så ei gjet. Detta va nå ovill-verk dæ da. E tøkt no itj Kroken skoill få juling, åsså slo e te åt en tå Nærvik-karom så’n datt åt. Å fer kvar gong e slo, så datt dæ en. Te slutt så sprang ‘om å, dæm så va att. Far åt Nærvik-karan stod borti dærgløtta å såg på levenet. Hain villa hå me mæ inn å få skjenk fær e va såpass kar at e banka gutan hass. E gruva fær dæ va nå revstrek attom, så e brydd me itj om dæ, einda e såg ‘n Jo Søvåilla oppi veia, så dæ va itjnå fale akkurat. Det vart nå bær så e råla mæ me Skomaker-Kroken å gikk».

Hamn Stor-Mikkel og Skomakerkroken tok seg sagbruksarbeid på Geita-stranda en gang. «Men dæ va så dåle mæ kåsta der», sa’n Stor-Mikkel. «Skomakerkroken magras aldeles bort. Auoin på’n va som nå «ångål-kroka» å hukku va så et strykjarn, og hamn såg ut likså vengin på ei kveldssjingel (flaggermus). E mått ta’n mæ hematt å hå ti’n kjøpgryn (mat av kjøpt mjøl) einda hain kom sæ te att».

Kroken var på sine eldre dager plaget av et svært brokk. Det var det ingen som kunne kurere den gang. På sine gamle dager bodde han i Skulgjæra. Ola Resellgjerde forteller at han som liten guttunge var dit med sko for å få reparert. Det var svært kaldt i Skulgjæra vinters tid. De hadde ikke omn, men brente berre på peisen. Og framfor peisvarmen satt Skomakerkroken med nedslått skinnhuve og i vadmelstrøye og sydde sko. Han måtte holde bekkatråden bortåt varmen rett som det var, så bekket ikke skulle sprette av i kalden.

Seinere fikk han flytte borti Frampåbakken, og der døde han. «Hain va en aparta bra gammelmainn», var skussmålet han fikk av ei eldre kone, som var jentunge på garden den tida. Han døde i 1913, og er innført som Ole Toresen Resell i prestens bok. Han hadde en sønn som hette Jo, som reiste til Amerika. Han var en flink idrettsmann.

Del på sosiale medier

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *