Internt referansenummer: 20.02.09 – A

Kilde:
Gammalt frå Elvrom
Av: Lars M. Fjellstad
NORSK FOLKEMINNELAG NR. 57
OLSO 1945
Klikk her for å lese ”Føreordet” som er skreve i juli 1927

1808. Frå Trangen

Bestemor hass Anton Skjelmo’n, ho Elen Vadet huste gødt at ho som bån sto’ på tramma å såg at soldata marsjerte utåer tel Trangen i 1808.

”Følk møtte fram å såg på når soldata dro gjønnom grenna,” sa ho Elen. ”Je mins så godt trøndera, døm var så store å staute i dessa raue livkjoløm sine. De var itte stor moroa å sjå, men de var nåen hardbalne karer. Dom lo å sang unner marsjen.»

Dessa trøndera låg åver på Berjer før døm sette utåver. Millom dem var de to onge hornblåsarer. Dom gret å bles.

”Bare vær ved godt mot, gutter!» ropte kraften døres, «jeg skal nok passe dere for de svenske kuler» Men de kunne han nukk itte.

Kjerringa hass Ole Olsen Løken, ho Olea Storhof dro mer hell en gong avste åt Trangen me mat tel mannen sin. Di andre kara fekk au mat tå a mer enn en gong.

«Døm vart så glae så døm gret,» sa a Olea. Han Ole tala åfte om at maten soldata fekk itte var så rar. De vart delt ut tørfisk å havre. Havren måtte døm sjølve mala på handkvenn. Soldata blanne kru i havregrøt’n. Dom trudde at han vart mer mettsam da. Han Ole Olsen Løken var me i kria både i 1808 å 1814.

«Ve Trangen fekk normenna hjelp tå haugfølke,» sa ho Guri Volla. Haugfølke ruste seg tel kria. Ho Guri hørde at døm marsjerte frå Bronkeberje klokka fire om mårrån. Ho hørde så tydeli tromma å marsjen. Døm marsjerte i åtte fulle jamdøger.

Døm spelte en marsj som vart kalt Dystkong-marsjen. Dystkongen er konge åver haugfolke.

Han Ola Grøndalen var me både i 1808 å 1814. «De var itte alle som hadde børser,» sa’n Ola, «somme hadde bære en kønnstør me en ljå eller e skjuru feste på spissen.» Han tala åfte på di harde ti’ene. Penga var itte stort verdt, for døm var slii ne tel en sjettedel. I verste uåre’ 1812 koste e tynne bygg 600 riksdaler, e tynne havre 500 riksdaler, e tynne letthavre 25 riksdaler, e tynne sill 400 riksdaler, et punn smør 75 riksdaler, å talj likeså.

I den tia sevja gikk høgg døm furua. Børken vart flådd tå å hengt opp tel tørk. Etterpå vart så barken skrapa på båe si’er å «trøske». Men detta børkmjøle måtte stå nåen daer i vatn for en kunne bruke de. Måsån vart fyst bredt utåver marka å tørke, så vart’n lagd i vatn å rense. Alt ruske gikk da tel botnes. Så vart måsån lute å etterpå vart’n kokt i luta.

De vart da e sei’ masse av måsån. Så to’ døm å la måsån tel tørk utover låvegølve eller på badstua. Å så vart han stampe å møli. Kakua var så vonn så jitta ville itte eta ho. Fekk en stomp tå renmåså å benmjøl så var de ren herrekost.

Han Ola Grøndalen var en liten å gosli kar. I sine yngre daer var han en flink fløtar. En vår i fløtinga reste han utåver den strie Braskereidsfåssen uti Våler.

«Var du itte rædd da?» sa en tel han. «Å,» sa’n Ola, ”je vart itte rædd førenn je miste bussen.» Å han kåm væl ifrå de. Han Ola var beste såmannen i bygda. Den våren han var 100 år gamal så sådde han i prestegard’n, han døe 103 år gammal.

Han Ole Eriksen Graff på Løvberje i Hernes gjorde mango turer tel Oslo etter mat i 1808 å 1814. Han hadde to brør inni der, å dessa sen’te mjøl å andre saker me’n Ole. Han Ole bar på ryggen hele veien. Han kledde sei ut som en loffar, så ingen skulle finna på å stela frå’n.

I hardåra kring 1812 låg ho Anne Hansdøtter i Flotsbergsætra. Ho var enkje og hadde onga sine med seg. Det var fire tå dom.

De var smått med mat tel døm alle, så døm løt sanke brødmåsa og børk tel drygsel i mjølet. En dag fekk ho høre at Grøholtbonden i Løten hadde kønn å selja. Ho Anne var itte vankemodig, å dro av stad. Onga følgde et stykke på veien. Ho gikk frå døm på en myrkjøl å let døm plokke brødmåså. Da ho Anne hadde gått e stønn, snudde ho seg og såg attende på døm, å da løt ho gråte.

Ho kom fram tel Grøholt å sa at ho ville kjøpe kønn.

«Har du penger?» sporte bonden.
«Je har førogtjue daler,» svara ho Anne.
«Det blir lite å gå på stabburet før,» sa mannen, dalar’n var itte verdt mer enn 2 skilling, ser du. Men mannen gikk nå inn på stabburet lell. Og a Anne fekk med seg kønn, å mer enn gla dro ho den lange veien hematt tel Fløtsbergsætra.

Han Per Moen frå Herasbygda var me ve Trangen. Unner kampen kåm en tå kamerata hass Per åver en føllin svensk åffiser, som hadde en kostbar gullring på finger’n. Han ville ta tå ringen, men den gikk itte tå. «Da to’ han sablen å høgg åv finger’n,» sa’n Per. Han Per var me i skiløparkompanie tel løytnant Norgren.

«Hur hög er Norgren, bagge?» ropte en svenske. «68 tommer!» svara’n Per. Men de var itte de svensken ville væta, men håffør en militær grad Norgren hadde. Han Per høllt svært tå Norgren. Norgren var en stor å røsli kar.

Ve Trangen gikk Norgren føre skiløparkornpanie å ropte tel svenska:

«De skyter av benene på oss karer!»

Kaften Staffelt gikk på harajakt unner Trangenslage.

Da svenska kåm, satt de e kjerring milla muren å veggen på gard’n Ryen. Kulen’ pep å kven om a. Derifrå sette svenska fram mot Rognerud. Der trugde døm kjerringa tel å bæra fram mat frå stabbure. Da ho itte ville, sette en svenske børspipa mot a, å da ga ho frå seg stabbursnykkjel’n.

Unner Trangenslage kåm en normann åver en svensk åffiser som låg såre borti skogkanten. Denna åffiser’n hadde e stor pengveske me seg, å den ville normannen ta.

«Jag lemner inte veskan,» skrek svensken.

Da sette normannen børsa mot han. Men denne var lur å sa:

«Skjuter ni bagge, så anmälar jag Er för Er överordnade!» A så slapp svensken.

Vi har prøvd å komme i kontakt med etterkommere etter Lars M. Fjellstad uten hell. Hvis noen som leser dette, kan komme med opplysninger som fører til at vi kan komme i kontakt med etterkommere, setter vi stor pris på om dere tar kontakt med www.historier.no.

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *