Internt referansenummer: 20.02.09 – A

Kilde:
Gammalt frå Elvrom
Av: Lars M. Fjellstad
NORSK FOLKEMINNELAG NR. 57
OLSO 1945
Klikk her for å lese ”Føreordet” som er skreve i juli 1927

1814. Ve Lier å Matrand.

Ve Lier kåm den svenske oberst Gahn me to tusen mann 2. august 1814. Men oberst Krebs gikk mot’n, så svenska drivne attende. Om detta hetter de i e gammal vise:

— Ved Lier Skandse
Vi Svensken fik standse.
Vi var Nordmænd. —

Han Halvor Skjer-Uthus frå Skogbygda var me i trefningeu ve Lier. Her fekk’n e kule jønnom de ene øre!

Skjer-Uthus var blåsar tel oberst Krebs. Obersten holdt svært tå’n Halvor. Å når de var nåe, sa Krebs:

«Mein lieber Freund, Uthus!»

Peder Torgersen Bekken frå Kynberje var me i Slage ve Matrand å Lier. Ve Lier kåm de e svensk kanonkule sakte rullenes bortåver bakken. Han Peder sette støvlen mot a, men foten røk åv så han vart uferdu i lang ti’. Han Peder hadde pangsjon så lenge han levde. Han døe i 1891, å vart nesten hundre år gammal.

Mor hass skulde ha fødd’n unner e stor gran oppi Norhulia.

Han Tore Søbakken var me ve Lier. Han hadde fått ølagt børsa si, så’n hadde itnå anna enn en lang stør me en spjutodd på. Men han Tore skulle væra en hardhaus. De kåm en svensk kaften rienes. Han Tore låg på lur attme veien. Så me ett kasta’n seg fram å kjørde spjute i hesten så den datt. Etterpå to’ han live tå åffiser’n.

«Du kunne ha tatt han til fange,» sa kommandant’n.
«Å, svensker er de nukk tå,» svara’n Tore.

Han jon Likvenna frå Skogbygda var au me i slage. Nåen svensker sette etter han Jon. Men han var så hard tel å kute. De såg lenge ut som han skulle klare seg.

Men i de samma han skulle åver en skigard, fekk’n e kule. Hjernen spruta i kravan.

Etter kampen ve Lier slo Gahn leir ve Matrand. Her nytte svenska kjerka tel stall. Itte langt frå der Matrandsbrua går åver Vrangselva, synte de seg lenge djupe høl etter skjøttergraven’ tel svenska.

Krebs gikk på. Klokka tri om mårrån den femte angust, fallt de fyste skøtte’ ve Malmer, å den svenske førposten på veien tel Lier vart kaste åver enne. Ve femtia om mårrån to’ Krebs svenska på senga ve Matrand.
Svenska kokte grynsuppe da normerna kåm. Men da vælte svenska suppa uti Vrangselva, så itte normerna skulle få nåe.

Gahn vart plundra før flere småting. Han Henrik Opsahl frå Herasbygda fekk i signete hass. De var lenge på Opsahl.

Far tel veivåkter Lesjøen var me i slage på Matrandsmoen. Han tala om at de gikk så hardt før seg unner kampen. «Vi gikk i blo tel oppå støvla.»

Besfar hinnes Olline Rønningstad, Ole Snarvoll frå Melås¬berje var me ve Matrand. Han vart tii’n tel fange me nåen andre, milla døm var de au en norsk kaften. Da han Ole kåm hematt tel Melåsberje, ville ongdommen høre om kria. Men da riste gubben på hue å sa:

«Høff tala itte på slikt.»

Knut Halstensen på Rogstad var me i slage ve Matrand å Lier. Han var nere på å bli skøtin. De kåm e kule å rev lersjakoa tå hue på’n. Han Knut hadde er solung attme seg da denne kula kåm. «Nå var du, dæven sprække mæ, pæsli hæg du eu,» sa solungen. «Strast etter stufte gatten,» fortælde han Knut.

Han Knut Vestad var me ve Matrand. Han skulle vara slik en go’ skjøtter. De var lenge før han ville skjøte, men da beste kameraten hass datt, da gikk han Knut på å vørde mest ingen ting. Men da fekk’n e kule jønnøm ene handlee’. Han kunne itte lea handa på e lang ti, men han vart da go’ att. Han vart en gammal mann. Han døe i 1870.

Di svenska som to’ veien om Skotterud kåm itte langt før Krebs var åver døm.

Ve Gaustadsjøen vart de et hardt slag.

Han Torkel Volla tala om at her to’ normenna en kanon frå svenska, å likeens den svenske krigskassa, men ho vart borte, å ingen fekk nåa greie på hå de vart tå a.

Han Torkel Volla fortælle om at’n hadde en solungfinne i bredda me seg. En gong skulle døm lure seg neåt sjøen etter vatn, men ingen torde gå, før svenskekulen’ pep alle sta’n. Men finnen var itte rædd. Han fann seg et kjørell å dro ne tel sjøen. Kulen’ slo neri vassflata. Men finnen slo seg på baken å lo mot svenska. Da sette døm mot’n. Men da to’ finnen kuten. Å vatn kåm han fram me tel øss.

Han Jo Rønningen å’n Tore Sagstua frå Melåsberje var me ve Skotterud. Båe dessa elvromsinga var kusker. Midt i hardeste stria to’ døm e kruttkjerre frå svenska. Men denna kruttkjerra sprang i lufta. Mange la skylda på løytnant Norgren for dette. Han syntes at de gikk for smått me å få opp e
krutttynne. Han høgg tel me sablen å kåm borti jønn.

De gnistre tel, fata ti, å tynna sprang. Flere vart såre. Millom dessa var han Jo Rønningen å’n Tore Sagstua. Døm vart svartprekkete i fjese. De var itte mer enn såvidt Norgren kåm frå de me live den gongen.

Han Jo Rønningen fekk i e svensk pengeveske i slage ved Skotterud, å han sette avste me ho. Men då kåm de en svensk husar etter’n Jo. Han Jo var en sterk kar å go’ tel å kute. Men den svenske husarn nådde innpå. Han var så nære så han Jo kjente drage tå kården hass åver ryggen.

Då måtte han Jo sleppe veska.

«Men da var je mer hell harm,» sa han.

Han Jo bar en gong et skåkemne å et skjeppunn næver åver e halv mil.

Vi har prøvd å komme i kontakt med etterkommere etter Lars M. Fjellstad uten hell. Hvis noen som leser dette, kan komme med opplysninger som fører til at vi kan komme i kontakt med etterkommere, setter vi stor pris på om dere tar kontakt med www.historier.no.

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *