Internt referansenummer:B-000019
Kilde:
I MANNS MINNE
GAMAL VALDRES-KULTUR III
Av: Knut Hermundstad
NORSK FOLKEMINNELAG
OSLO 1944
Klikk her for å lese ”Føreord”
Klikk her for å lese om Andres Olson Grefsrud


Maltkornet og maltet

(Hjå Andres Olson Grefsrud)


Til alle bryllaup bryggja dei minst eit par svære tunnor øl. Dei fekk ogso tak i dei beste bryggjekjerringar til å greie med dette. Det var eit leidt mark for brudefolket um ølet kasta seg (d. e. vart surt eller skjemt på nokon måte). Stundom fekk dei ikkje vyrtet til å renne or røstebytta, og det var eit endå verre mark. Dei laut difor ha dugande bryggjarar so del skulde sleppe bli ute for slik skam.

Dei gamle tok beste kornet til malt, fofløgkødn, dei kalla. Men det var ikkje alle som hadde råd til dette. Dei laut nøgje seg med mekødne. So slo dei maltkornet i ei bytte, ein holk, og auste på vatn. Stundom fylte dei maltkornet i sekker og la det ned i ei kjelde. Her stod det tre til fire dagar, etter som det var hardt til. Vatnet som kornet vart bløytt i, kalla dei staupløgen. Denne logen nytta dei. Det vart blanda i noko barnåler, og so kokte dei han i hop til logen vart som ein sirup. Dette kalla dei barløgsmursel. Dei nytta han til medisin for beinbrot og anna vondt. Det var ei framifrå husråd som dei gøymde på krukkor i årevis.

Stauplogen kunde ein ogso blande upp og gje krøteri, kyr og hestar, til drikke. Men ein måtte ikkje gje han til svin. Då fekk dei kødnflesk. Det var rart. Dei gamle sa at når ein slakta svin, som hadde drukke stauplog, og skar hol på strupen deira, so kom det fossande ut flesk, som røste sundt, so det vart som korn. Dette kodnflesket var ikkje etande, og dei laut kaste heile grisen. Dette høyrde eg ofte han godfar tala um.

So let dei kornet stå på stave eit jamdøger. Det stod med andre ord i røstebytta. Tappen var or, so staupløgen rann vel tå.

No vart kornet tømt i maltkarmen. Her vart det pressa fint til med ei fjøl. So la dei over klede, so kornet skulde ta varme til seg og gro. Sume grodde ut kornet i ein slabenk. Låg kornet for tunt, hetna det ikkje so fort, og groingi vart sein og veik. No lå g kornet til det hadde grott ut ei liti rot på det. Det laut ogso stå til det so vidt ålesprang, det skulde ydde fram ei spire.

No tok dei og gnudde korntavane i stykke i karmen, kornet skilde seg. Gjorde dei ikkje dette, fekk det lett muggesmak. Dei møa maltet eller mødde maltet, sa dei.

Var det um visteren dei laga malt, og det ikkje var ledig trøssstogo (turkestove), sette dei gjerne kornet ut til det tela. På trøssstogo-hjellane la dei maltkornet i ein haug med det brende fyrste elda, bløtelda. Kornet skulde søtne tå dette. So rørde dei det ut over hjellane, og då skulde kornet liggje so tjukt at laget skulde nå uppåt tommelfingeren, når ein sette fingertuppane rett ned i kornlaget. Dei hadde no ei roko, ei slags stutt rive med tretindar på. Denne rørde dei maltkornet ut over med. Det var no um å
gjera å få turka kornet so fort råd var. Dei brende gjerne ei to til tre eldor. Det vart snart so varmt i trøss-stogo at det var uråd vera inne. Var det havre i maltkornet, skulde ein kunne bryte han tvert av.

Då var det passe turka.

So bar det på kverni. Her vart kornet male til malt. Dei mol helst berre til ei bryggjing eller etter kvart dei trong malt. Resten av maltkornet hadde dei i ein tett holk. Maltet dovna um det vart ståande ei tid etter det var male. Grovmale malt var best. Då rann ogso vyrtet betre.

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *